Oceny czy kompetencje – jak motywować dziecko do nauki?

  • Psychologia
  • Psychologia dziecięca

Abstrakt

W przypadku motywowania dziecka do nauki rodzice powinni najpierw zadać sobie pytanie, dlaczego chcą, aby ich dziecko się uczyło – czy chodzi o oceny czy kompetencje?

Stopnie i stypendia to przykłady motywacji zewnętrznej, którą można osiągnąć poprzez wyznaczenie dziecku celów i nagradzanie go po ukończeniu każdego etapu pośredniego.

Kompetencje i pasja to wymiary motywacji wewnętrznej, które wymagają unikania nagród zewnętrznych w celu rozwijania ciekawości. Można to osiągnąć poprzez zachęcanie do różnorodnych działań, takich jak czytanie książek popularnonaukowych na interesujące nas tematy, zadawanie pytań, stymulowanie umiejętności negowania otrzymanej wiedzy itp.

Połączenie obu metod może wymagać elastyczności, ale może to dotyczyć uczestnictwa w dodatkowych zajęciach prowadzonych w duchu rozwijania pasji lub alternatywnych form edukacji, takich jak homeschooling.

Oceny czy kompetencje?

Nim zagłębimy się w sposoby zwiększania motywacji naszej pociechy do przyswajania wiedzy powinniśmy zadać sobie kluczowe pytanie. Po co? Dlaczego jest dla nas ważne by dziecko się uczyło? Czy chodzi o oceny, świadectwo z paskiem, ministerialne stypendium? A może o kompetencje, rozwój zainteresowań i rozwijanie pasji poznawczej? Nie zawsze niestety te dwie rzeczy idą ze sobą w parze.

Nim zagłębimy się w sposoby zwiększania motywacji naszej pociechy do przyswajania wiedzy powinniśmy zadać sobie kluczowe pytanie. Po co? Dlaczego jest dla nas ważne by dziecko się uczyło? Czy chodzi o oceny, świadectwo z paskiem, ministerialne stypendium? A może o kompetencje, rozwój zainteresowań i rozwijanie pasji poznawczej? Nie zawsze niestety te dwie rzeczy idą ze sobą w parze. Często dzieci są tak skupione na uzyskaniu dobrych ocen (lub nie uzyskaniu złych), że pochłania to całą ich energię i czas – jak też skutecznie zamyka drogę do radości odkrywania wiedzy.

Program szkolny jest tak skonstruowany, że uczy dziecko poznawania już odkrytych prawd, a wiedzę przedstawia jako zbiór zamknięty i niezmienny. Takie podejście zabija ciekawość poznawczą, szczególnie gdy w miejsce samodzielnego myślenia wymaga od dziecka zapamiętania regułek i wzorów oraz odtwórczej prezentacji wiadomości. Z kolei dzieci stawiające (często niewygodne) pytania, posiadające własne pasje i żyłkę odkrywców mogą spotkać się w szkole z niezrozumieniem. Często okazuje się, że piątkowi i szóstkowi uczniowie nie osiągają sukcesów jako osoby dorosłe. Za to uczniowie z przeciętną średnią doskonale radzą sobie w życiu. Także dzięki rozwinięciu innych niż tylko poznawcze kompetencji (więzi z innymi ludźmi, umiejętności regulacji emocji). Oczywiście, nie jest to regułą. Niekiedy wybitni uczniowie dostają się do prestiżowych uczelni i wykonują specjalistyczne, dobrze płatne zawody. Jeśli tylko ich to naprawdę cieszy – jest to jedna z dróg osiągania tzw. sukcesu.

Gdy już znamy odpowiedź na pytanie o cel, możemy postawić sobie kolejne – o sposoby jego osiągania.

Ponieważ dobre oceny i stypendia są przykładami tzw. motywacji zewnętrznej warto dostosować do tego system motywacji do ich osiągania. Wyznaczanie celu z dzieckiem np. wysokości średniej w tym roku, a potem etapów osiągania tego celu jest bardzo pomocne. Pozwala monitorować efekty, korygować ewentualne potknięcia i nagradzać osiąganie poszczególnych etapów pośrednich. Bardzo ważne jest stałe motywowanie do osiągania celu poprzez drobne nagrody za etapy pośrednie (niekoniecznie materialne, nagroda może być np. czas wolny, wyjście na basen), jak też większe nagrody za realizację całego planu (np. dokonanie przez dziecko wyboru miejsca wakacyjnej podroży całej rodziny).

Kompetencje, pasja, rozwijanie zainteresowań

Te elementy są wymiarami tzw. motywacji wewnętrznej. By ją wspierać unika się zewnętrznych nagród (które, jak pokazują badania nie tylko nie motywują w takiej sytuacji, ale wręcz demotywują). Zachęta powinna płynąć od dziecka, z samej ciekawości poznania i rozwoju. W tym modelu sam proces nauki, a nie jej efekty powinny być naszym celem. Urozmaicone zajęcia, wspólna nauka w domu, w plenerze, na spacerze, wszędzie gdzie tylko znajduje się dziecko. Czytanie książek popularnonaukowych na interesujący dziecko temat. A przede wszystkim stawianie pytań! Bardzo ważne by stymulować w dziecku umiejętność kwestionowania, negowania, wychodzenia poza otrzymaną wiedzę. Nie przyjmowania jej jako pewnik, ale pewne tymczasowo przyjęte ustalenie. Teraz pewnie zastanawiacie się państwo – czy te modele można pogodzić? Wymagać to będzie dużej elastyczności i kreatywnego podejścia – ale nie jest niemożliwe. Jednym z rozwiązań może być udział dziecka w dodatkowych zajęciach prowadzonych w duchu rozwoju pasji i stawiania pytań. Można również rozważyć edukację domową, lub jedną z form edukacji alternatywnej taką jak szkoła demokratyczna, szkoła Montessori czy Waldorfska. Warto także spotkać się z psychoterapeutą behawioralno-poznawczym i porozmawiać na ten temat.

O autorze

Maciej Wamka

  • Psycholog
  • Psychoterapeuta
  • Psycholog dziecięcy

Jestem psychologiem, psychologiem dziecięcym, psychoterapeutą nurcie Poznawczo – Behawioralnym. Jako nastolatek oglądałem filmy i czytałem książki psychologiczne. Pierwszą książkę, którą dobrze zapamiętałem to ”Świat Zofii” autora Gaardera Josteina, co prawda książka jest wprowadzeniem do filozofii lecz dla mnie była początkiem rozważań nt. życia, natury ludzkiej, kwestii emocjonalnych.

Jestem absolwentem Psychologii – Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej w Sopocie (obecnie Uniwersytet SWPS).

Poznaj mnie lepiej

Avatar photo

Poznaj lepiej psychologię

Te artykuły mogą Cię zainteresować

Jak zaniedbanie emocjonalne w dzieciństwie wpływa na emocje dorosłych?

Jak zaniedbanie emocjonalne w dzieciństwie wpływa na emocje dorosłych?

Wprowadzenie Podejmijmy wspólnie wyprawę w głąb ludzkiego serca i umysłu, miejsce gdzie zawiązuje się łańcuszek emocji, pasji i relacji. Nie od dziś wiadomo, że inteligencja emocjonalna wpływa na nasze życie niemal równie mocno co tradycyjny iloraz inteligencji (IQ). [...]
Czytaj cały artykuł
ADHD - epidemia współczesności czy wyzwanie normalności

ADHD – Kiedy „normalne” staje się wyjątkiem w świecie ciągłych wyzwań?

Wprowadzenie W ostatnich latach mogliśmy zaobserwować gwałtowny wzrost liczby osób identyfikujących się z zaburzeniami koncentracji lub otrzymujących diagnozę ADHD. W społeczeństwie, gdzie wygoda dostępu do informacji i tempo życia nieustannie rosną, postrzeganie własnych zdolności poznawczych [...]
Czytaj cały artykuł
Dzieci i lęki – jak rozpoznać i pomagać najmłodszym w walce z niepokojem?

Dzieci i lęki – jak rozpoznać i pomagać najmłodszym w walce z niepokojem?

Wprowadzenie We współczesnym świecie dzieci i młodzież coraz częściej zmierzyć się muszą z potężnym przeciwnikiem – lękiem. Od zagrożeń płynących z ekranów po presję osiągnięć – skala potencjalnych źródeł niepokoju jest szeroka. W niniejszym artykule pragniemy zwrócić [...]
Czytaj cały artykuł

Umów się na pierwszą rozmowę
i dowiedz się, jak możemy ci pomóc

Umów konsultację online